W najnowszym odcinku AIAGI zajmujemy się jedną z najwspanialszych gotyckich budowli świata – Katedrą św. Wita w Pradze. Jednak nie wszystko jest w niej takie, jak się wydaje…

Nie wiem, czy zwróciliście uwagę, że zawsze w odcinku pokazujemy tę budowlę z tyłu – czyli od wschodu, a w środku tylko prezbiterium, czyli to miejsce, gdzie odbywa się msza. Nie wynika to z naszego lenistwa, że nie chciało nam się chodzić dookoła i filmować wszystkiego.

Praska katedra skrywa bowiem sekret. Większość tego, co widzimy, gdy patrzymy na nią z Mostu Karola albo zaraz po wejściu na Zamek pochodzi wcale nie ze średniowiecza, ale… z końca XIX a nawet z XX wieku!

Jak to możliwe?

Budowę katedry na praskim Zamku rozpoczęto w 1344 roku. Architektem był przybyły z Awinionu francuski architekt Mateusz z Arras. Zaprojektował on wielki kościół typowy dla dojrzałego, francuskiego gotyku – z przyporami, łukami przyporowymi, maswerkami. Od wschodu prezbiterium było otoczone wieńcem wielobocznych kapliczek – zupełnie jak w wielkich katedrach Francji.

Przypory wschodniej części katedry św. Wita

Po jego śmierci budową kierował przybyły ze Szwabii młody mistrz Piotr Parler. W niezwykle twórczy sposób rozwinął on projekt Mateusza, wprowadzając innowacyjne rozwiązania – jak sieci żeber na sklepieniach, czy lekko pofalowane galeryjki przed oknami nawy głównej.

Prezbiterium praskiej katedry – okna nawy głównej

To właśnie to połączenie francuskiego projektu i jego swobodnego, świeżego rozwinięcia sprawia, że katedra św. Wita jest tak wyjątkowa i błyszczy jako jedno z największych osiągnięć europejskiej architektury.

Jednak w epoce gotyku udało się skończyć jedynie prezbiterium, czyli wschodnią część kościoła i kilka innych fragmentów z jedną wieżą. Pierwotnie planowana długa nawa pozostała wyłącznie na papierze (czy raczej pergaminie). Przez kolejne stulecia kościół był używany do najważniejszych polityczno-religijnych wydarzeń, jak koronacje królów Czech, jednak wciąż był nieukończony. Przestrzeń prezbiterium zamknięto tymczasową ścianą i czekano na wznowienie budowy, które nie nadchodziło…

I taką właśnie, nieukończoną wersję katedry widzimy na licznych, dawnych widokach Pragi i Zamku.

Widok praskiego Zamku w 1650 roku. Widać prezbiterium i wieżę katedry. „Mostek” pomiędzy nimi to nieukończona ściana z miejscem na wielkie okno.

Koronacja Ferdynanda Habsbursko-Lotaryńskiego na króla Czech, 1836; widok z wnętrza i na zewnątrz nieukończonej katedry

Dopiero w połowie XIX wieku postanowiono zrobić coś z nieukończonym budynkiem. Oczyszczono go z barokowych ozdób i naleciałości (co zresztą działo się z wieloma gotyckimi „zbarokizowanymi” kościołami, które w XIX wieku „regotycyzowano” – u nas najsłynniejszy przykład to chyba Katedra Wawelska). Naprawiono gotycką część, którą nadgryzł już ząb czasu. W 1870 roku rozpoczęła się budowa nowej, zachodniej części kościoła – czyli jego brakującego korpusu nawowego.

Ponieważ najważniejsza część kościoła była gotowa od kilku stuleci, mogła stanowić świetny wzór dla projektantów rozbudowy. Skrupulatna analiza rozwiązań Mateusza z Arras i Piotra Parlera umożliwiła wzniesienie części zachodniej, która stylistycznie nie odstaje od części wschodniej – być może właśnie tak wyobrażał sobie skończony kościół Piotr Parler?

Problemem pozostawała fasada. Co zrobić z nią? Pod koniec XIX wieku historycy sztuki i architekci znali już dokładnie dawne style. Badali je, uczyli się rozumieć, co kierowało średniowiecznymi budowniczymi, gdy decydowali się na konkretne kształty i konstrukcje.

Mając całą tę wiedzę i starając się myśleć jak dawni budowniczowie architekt Josef Mocker zaprojektował klasyczną, gotycką fasadę, która dopełnia dziś dzieło wspólnego wysiłki średniowiecznych mistrzów i architektów bliższych naszym czasom.

Z lewej projekt Josefa Krannera z fasadą kopiującą Złotą Bramę – czyli gotyckie, południowe wejście do Katedry, którym królowie wchodzili na swoje koronacje w nieukończonym przez wieki kościele; w środku projekt Josefa Mockera z dwuwieżową fasadą; z prawej zdjęcie budowy Katedry w 1887 roku

Ukończona, dwuwieżowa fasada. Trudno zgadnąć, że nie pochodzi z XIV, ale z XIX i XX wieku…

Ukończony kościół konsekrowano w roku 1929 – 585 lat po tym, jak rozpoczęto jego budowę. Projektanci z XIX i XX wieku wiele wysiłku włożyli w naśladowanie stylu Piotra Parlera i dzisiaj rozróżnienie nowej i starej części kościoła jest niezwykle trudno. Jego trzy wieże – jedna ze średniowiecza, a dwie z XX wieku – dominują nad Pragą, jakby wszystkie stały na Zamku od zawsze. Zapierający dech w piersiach widok ponad Wełtawą, z Mostem Karola i ogromnym Zamkiem z Katedrą na wzgórzu jest jednym z najpiękniejszych miejskich krajobrazów na świecie.

Wełtawa płynie, a Katedra stoi od (prawie) wieków.

Zobacz nasz film o baroku i gotyku w Pradze:

Tags: , , , , ,